Kruiden gebruiken wij overal voor. Niet alleen in de keuken, maar ook voor thee, als bodembedekker, voor bestuivers en soms zelfs als natuurlijke plaagbestrijding. Om die reden staan er bij mij in de moestuin overal kruiden en dat is soms best zoeken voor onze kok, papa Teun.
Een kruidenspiraal brengt al die kruiden samen. En misschien nog wel mooier: hij maakt gebruik van iets wat de natuur voortdurend doet. Variatie creëren op een klein oppervlak.
Wat is een kruidenspiraal?
Een kruidenspiraal is een verhoogd kruidenbed dat in een spiraalvorm wordt opgebouwd. Het midden ligt hoger dan de buitenkant, waardoor hoogteverschillen ontstaan. Dat lijkt misschien vooral mooi, maar de vorm heeft een duidelijke functie. Bovenin is het warmer, droger en zonniger. Lager in de spiraal blijft de grond juist langer vochtig. Zo ontstaan verschillende groeiplaatsen binnen één klein oppervlak.
Eigenlijk bouw je een aantal kleine leefgebieden boven op elkaar.
Waarom een kruidenspiraal zo goed werkt
In de natuur groeit niet elke plant onder dezelfde omstandigheden.
Rozemarijn groeit van oorsprong op droge, zonnige hellingen. Munt houdt juist van meer vocht. Peterselie zit daar ergens tussenin.
In een gewoon kruidenbed probeer je al deze planten dezelfde omstandigheden te geven. In een kruidenspiraal krijgt iedere plant een plek die beter aansluit bij haar natuurlijke voorkeur. Dat zorgt vaak voor sterkere planten, minder onderhoud en een rijkere oogst.
Daarnaast heeft een kruidenspiraal nog een paar praktische voordelen:
- je oogst veel kruiden op weinig ruimte
- kruiden liggen dicht bij elkaar en zijn gemakkelijk bereikbaar
- er ontstaat meer biodiversiteit
- bestuivers vinden sneller voedsel
- de verschillende hoogtes geven een leuk speels effect in je meostuin.
Welke kruiden passen waar?
De exacte indeling hangt af van jouw tuin en de hoeveelheid zon, maar als uitgangspunt kun je denken aan drie zones.
Bovenin: droog en zonnig
Hier voelen mediterrane kruiden zich thuis.
Denk aan:
- rozemarijn
- tijm
- oregano
- salie
- lavendel
Deze kruiden houden van goed doorlatende grond en hebben weinig water nodig.
Midden: gematigd
Op de middelste lagen groeit een grote groep keukenkruiden goed.
Bijvoorbeeld:
- peterselie
- bieslook
- basilicum
- bonenkruid
- dragon
Onderaan: meer vocht
Hier blijft de bodem langer vochtig.
Geschikte kruiden zijn:
- citroenmelisse
- munt
- kervel
- koriander
Munt en citroenmelisse kunnen enorm gaan woekeren. Zelf plant ik die vaak in een pot of je kunt je ook met pot en al ingegraven in de spiraal, zodat ze niet de hele spiraal overneemt.
Een kruidenspiraal maken
Voor een kruidenspiraal heb je verrassend weinig nodig. Veel mensen gebruiken oude stenen, dakpannen, klinkers of veldkeien die al aanwezig zijn. Juist dat hergebruik past mooi binnen de gedachte van permacultuur.
Begin met een zonnige plek, liefst dicht bij de keuken. Daar kom je het vaakst langs en zul je de kruiden ook daadwerkelijk gebruiken. Bij mij is dit het begin van de moestuin geworden.
Maak vervolgens een oplopende spiraal van stenen tegen de klok in en vul deze met grond. Bovenin kun je wat extra zand en grof materiaal toevoegen voor een drogere bodem. Lager in de spiraal mag de grond juist wat meer organische stof bevatten zodat vocht beter wordt vastgehouden.
Zoals bij veel ontwerpen binnen permacultuur hoeft het niet perfect te zijn. De natuur helpt je onderweg wel ontdekken wat werkt.
Eerst observeren, dan bouwen
Wat ik vaak zie, is dat mensen enthousiast beginnen met bouwen zonder eerst naar de plek te kijken.
Toch blijft observeren ook hier de belangrijkste stap. Check daarvoor mijn blog ” Observeren in permacultuur: de basis voor een sterke moestuin
Waar komt de zon vandaan? Waar blijft regenwater langer staan? Welke kruiden gebruik je eigenlijk het meest?
Een permacultuurles in het klein
Wat ik zo mooi vind aan een kruidenspiraal is dat hij eigenlijk laat zien waar permacultuur over gaat.
Met een relatief eenvoudige ingreep creëer je meer diversiteit, benut je natuurlijke verschillen in zon en vocht en werk je samen met de behoeften van planten. Niet door harder te werken, maar door slimmer te ontwerpen. Juist daarom is een kruidenspiraal echt een super leuk project om te maken, ook met kinderen.
Meer leren over ontwerpen met permacultuur
Een kruidenspiraal lijkt misschien een klein project, maar er zitten verrassend veel permacultuurprincipes in verborgen. Observeren, werken met hoogteverschillen, slim omgaan met water en functies combineren komen allemaal samen. Wil je hier verder mee aan de slag? In mijn boek Plant een zaadje en in mijn online cursussen over permacultuur en moestuinieren neem ik je stap voor stap mee in het ontwerpen van een tuin die samenwerkt met de natuur én met jouw leven.